คำถามที่ว่า ปัญญาประดิษฐ์ หรือ เอไอ (Artificial Intelligence : AI) ทำให้งานหาย และ มีคนตกงานจริงไหม ดร. ณรงค์ทัศน์ ธัญญเวทย์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารฝ่ายปัญญาประดิษฐ์ บริษัท เรียล สมาร์ท จำกัด (มหาชน) ให้ความเห็นว่า ว่า งานบางประเภทจะหายไป และจำนวนตำแหน่งงานแบบเดิมจะลดลง ไม่ใช่เพราะ เอไอ ชั่วร้าย แต่เพราะมันทำงานบางอย่างได้ดีกว่า ถูกกว่า และเร็วกว่าคน
ข้อมูลจากเวทีการประชุมประจำปีสภาผู้ว่าการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ และ กลุ่มธนาคารโลก ปี 2569 ( IMF–World Bank Annual Meetings 2026) ที่กรุงเทพฯ ปีนี้ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือ IMF (International Monetary Fund) ประเมินว่าในระยะยาว งานทั่วโลกราว 40% จะได้รับผลกระทบจาก เอไอ และในประเทศพัฒนาแล้วตัวเลขสูงถึง 60%
คริสตาลินา จอร์เจียวา กรรมการผู้จัดการ IMF เปรียบ เอไอ เป็นสึนามิที่เคลื่อนตัวช้า ช้าจนหลายคนไม่รู้สึกว่าน้ำกำลังขึ้น แต่สุดท้ายมันก็ยังเป็นสึนามิอยู่ดี
แต่ทุกครั้งที่เทคโนโลยีลดงานประเภทหนึ่งไป ก็จะสร้างงานอีกประเภทขึ้นมาเสมอ ครั้งนี้ก็ไม่ต่างกัน แต่มีข้อแม้สำคัญคือ งานใหม่ไม่ได้เกิดขึ้นเองโดยอัตโนมัติ และไม่ได้เกิดขึ้นกับคนกลุ่มเดียวกับที่เสียงานไป
ข้อมูลตลาดแรงงานสหรัฐฯ ของ IMF บอกว่า ตอนนี้งานราว 10% ต้องการทักษะด้าน เอไอ และงานกลุ่มนี้ให้ค่าตอบแทนสูงกว่าเดิม ขณะเดียวกันงานประจำ (Routine) ในรูปแบบของงานที่ทำซ้ำๆ ที่เอไอ เข้ามาทำแทนได้ทำให้ความต้องการใช้แรงงานคนลดลง ส่วนงานค่าตอบแทนต่ำอย่างการก่อสร้าง Data Center และ งานบริการกลับเพิ่มขึ้น ภาพรวมคือ “งานเพิ่มมากกว่างานหาย” แต่ จอร์เจียวา เองก็เตือนว่านี่ไม่ใช่เรื่องน่าฉลอง เพราะงานที่เพิ่มส่วนใหญ่ให้ผลตอบแทนน้อยกว่างานที่หายไป
การที่เราจะเป็นส่วนหนึ่งของงานที่มีมูลค่าที่เพิ่มขึ้น ทักษะการทำงานร่วมกับเอไอ จึงมีส่วนสำคัญ ธาร์มัน ชานมูการเรตนัม ประธานาธิบดีสิงคโปร์ ยกตัวอย่าง การนำเอไอมาใช้ในภาคสาธารณสุข โดยระบุว่า พยาบาลที่มี เอไอ ช่วยคัดกรองจะดูแลผู้ป่วยได้มากขึ้น แต่คนยังต้องเป็นคนสัมผัสผู้ป่วย ตัดสินใจ และรับผิดชอบ ไทยที่กำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยเต็มตัวมีความต้องการงานแบบนี้มหาศาล ในขณะเดียวกันงานด้านโครงสร้างพื้นฐานของเอไอ ทั้ง Data Center เซมิคอนดักเตอร์ คลาวด์ และพลังงานสะอาดที่ต้องป้อน เอไอ ซึ่งไทยกำลังดึงดูดการลงทุนกลุ่มนี้อยู่ พลังงานหมุนเวียนสร้างงานต่อเงินลงทุนเท่ากันได้มากกว่าฟอสซิลถึง 3 เท่า ซึ่งเป็นภาคธุรกิจที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลกในปี 2569 ตามที่ IMF ระบุว่า เศรษฐกิจโลกปี 2569 เติบโตที่ 3.1% ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการลงทุนในด้านเทคโนโลยีเอไอ และ ดิจิทัล และ งานใหม่ๆ ที่มาจากการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี อาทิ ตำแหน่งที่คนทำหน้าที่ออกแบบ กำกับ ตรวจสอบ และรับผิดชอบผลลัพธ์ของ เอไอ ในทีมของผมเอง งานแบบนี้เริ่มกลายเป็นงานหลัก ไม่ใช่งานเสริม
ประเด็นที่ ดร.ณรงค์ทัศน์ ย้ำว่า “จำนวนงาน” อาจลดลงในบางภาคส่วน แต่ “มูลค่าของงาน” ที่คนทำจะสูงขึ้น ถ้าเราออกแบบให้คนย้ายไปอยู่ในจุดที่ เอไอ เสริมการทำงานของคน แทนที่จะไปใช้งาน เอไอ แทนคน เอไอ ควรทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยนักบิน หรือ Co -Pilot ในขณะที่คนยังคงทำหน้าที่เป็นนักบินหลัก (Pilot)
เอไอ เป็นเครื่องมือที่ทรงพลังสำหรับคนตัวเล็ก
นอกจากการสร้างงานและการออกแบบงานใหม่ๆ แล้ว เอไอ ยังเป็นเครื่องมือของคนตัวเล็กที่ทรงพลังที่สุดในประวัติศาสตร์ ดร.ณรงค์ทัศน์ มองว่า ในบรรดาเทคโนโลยีทั้งหมดที่ผ่านมา เอไอ เป็นเทคโนโลยี ที่เข้าข้างคนตัวเล็กมากที่สุด
เหตุผลสำคัญที่ เอไอเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังสำหรับคนตัวเล็ก คือ เอไอ ทำให้คนตัวเล็ก สามารถที่จะมีนักบัญชี นักกฎหมาย นักการตลาด นักวิเคราะห์ข้อมูล ไปจนถึงงานวิจัย เทียบเท่ากับองค์กรขนาดใหญ่ได้ เนื่องจากพัฒนาการของเทคโนโลยีเอไอ อย่างปัจจุบันในประเทศไทย มีการพัฒนาแพลตฟอร์ม ที่เรียกว่า “นกกระซิบ” ที่เป็นแพลตฟอร์มเอไอ แชตบอท(AI Chatbot) แอปพลิเคชันอัจฉริยะใน “ถุงเงิน” ที่ทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยส่วนตัวในการบริหารจัดการธุรกิจให้กับผู้ประกอบการรายย่อย ที่ให้ความช่วยเหลือตั้งแต่ การวิเคราะห์ยอดขายอัตโนมัติ การคำนวณต้นทุนกำไรเบื้องต้น ไปจนถึงการเช็คราคากลางของวัตถุดิบรายวัน เป็นเครื่องมือที่ทำให้ผู้ค้ารายย่อยสามารถใช้งานได้ไม่ต่างจากองค์กรขนาดใหญ่ที่มีทั้งนักบัญชี นักการตลาด นักวิเคราะห์และนักกฎหมายครบจบในแอปพลิเคชันเดียว
จากระบวนการทำงานของ “นกกระซิบ” ที่ให้บริการแบบครบจบในแอปฯ เดียวสำหรับผู้ประกอบการรายย่อย ทำให้มีผู้ค้ารายย่อยใช้งานเกือบ 1 ล้านรายในเวลาไม่นาน และ ข้อมูลการค้าเหล่านั้นช่วยให้ธนาคารเห็นว่าร้านนี้ทำธุรกิจดี (โดยความยินยอมของเจ้าของร้าน) คนที่ไม่เคยมีหลักประกันจะเข้าถึงสินเชื่อได้ง่ายขึ้นเป็นครั้งแรก
นอกจากนี้ เอไอ ยังทำให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “บริษัทคนเดียว” ซึ่งเป็นภาพอนาคตของงานที่ ดร.ณรงค์ทัศน์ ระบุว่า อยากให้คนไทยมองเห็น เส้นแบ่งระหว่างลูกจ้างกับผู้ประกอบการจะลดลง คนหนึ่งคนกับ เอไอ ทำสิ่งที่เมื่อก่อนต้องใช้ทีม 10 คน และบริษัทขนาดเล็กจะแข่งกับบริษัทใหญ่ได้ในสนามที่เคยเข้าไม่ถึง
Small AI ที่ ธนาคารโลก ผลักดัน ไม่ใช่ เอไอ ที่ด้อยกว่า แต่คือ เอไอ ที่แก้ปัญหาเฉพาะ ราคาถูก ใช้ง่าย และอยู่ในมือของคนที่รู้ปัญหาจริง ทั้งเกษตรกร พยาบาล ครู และแม่ค้า ซึ่งนี่คือจุดแข็งของประเทศที่เศรษฐกิจขับเคลื่อนด้วยธุรกิจขนาดกลางและเล็ก (SMEs) อย่างไทย
เพราะฉะนั้น เอไอ เป็นสึนามิจริงตามที่กรรมการผู้จัดการ IMF กล่าว แต่เป็นสึนามิ ที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลง ที่ขึ้นอยู่กับว่า เราจะเลือกอยู่ฝั่งไหนของสึนามิ
เราจะเลือกอยู่ในฝั่งที่ถูกเอไอ เข้ามาแทนที่ หรือ เราจะเลือกอยู่ในฝั่งที่นำเอไอ มาใช้งานและสร้างโอกาสทางธุรกิจให้กับตัวเอง
ถ้าเราปล่อยให้เป็นไปตามกลไกตลาด งานใหม่จะไปอยู่กับคนที่พร้อมอยู่แล้ว และช่องว่างจะถ่างออก แต่ถ้าเราตั้งใจออกแบบ ด้วยการศึกษาที่สอนให้คนทำสิ่งที่เอไอ ทำไม่ได้ องค์กรที่ย้ายคนก่อนย้ายงาน และโครงสร้างพื้นฐานที่ทำให้ เอไอ ราคาถูกพอสำหรับทุกคน เอไอ จะเป็นเครื่องมือที่ยกคนตัวเล็กขึ้นมาได้มากกว่าเทคโนโลยีใดๆ ที่ผ่านมา
ประเทศไทยมีคนหนุ่มสาว มี SMEs เป็นกระดูกสันหลัง และมีนโยบาย AI for All ที่ประกาศไว้แล้ว สิ่งที่เหลือคือการลงมือทำให้คำว่า “For All” เป็นจริง ไม่ใช่แค่คำขวัญ
“ผมไม่กลัวว่า เอไอ จะแย่งงานคน ผมกลัวว่าเราจะไม่เตรียมคนให้พร้อมรับงานที่ เอไอ สร้างขึ้นมากกว่า” ดร.ณรงค์ทัศน์ กล่าว
